គោ
សទ្ទានុក្រមបាលីខ្មែរ
(បុំ., ឥ.) (សត្វ) តែងដើរទៅ (គោ); វិ. គច្ឆតីតិ>គោ ។ -អាជានិយ បុំ. គោអាជានេយ្យ, គោដឹងនូវហេតុនិងមិនមែនហេតុដោយក្រៃលែង, គោអាចក្នុងកិ.ដឹងនូវកិច្ចដ៏រហ័ស (ចូរមើល អាជាចីយ ភាគទី១) ។ -គណជេដ្ឋក គុ. ចំរើនបំផុតជាងពួកនៃគោ, ជាច្បងក្នុងហ្វូងនៃគោ, ជាច្បងជាងហ្វូងនៃគោ ។ -គណ បុំ. ពួកនៃគោ, ហ្វូងនៃគោ ។ -មណិសទាសីទាសក្ខេត្តវត្ថគ្គាមនិគមជនបទាទិ គុ. (សត្វនិងសង្ខារ) មានគោ និងក្របី និងទាសី និងទាសៈ និងខេត្ត និងវត្ថុ និងស្រុក និងនិគម និងជនបទជាដើម (ខេត្ត = ស្រែ, ចំការ, វត្ថុ = ទីនៅ, ទីដី, ទីភូមិ) ។ ផែនដី (ដូច កុ, វសុធា), សត្វគោ (ដូច បសុ, ពលិវទ្ទ), គោញី (ដូច សិង្គិនី), វាចាជាដើម (ដូច វាចាទិ), ស្ថានសួគ៌ (ដូច សគ្គ), រស្មី, ដំបង (ដូច វជិរ), ទឹក (ដូច ជល) ។
បទានុក្រមធម្មបទ
(សត្វ) តែងដើរទៅ (គោ); វិ. គច្ឆតីតិ>គោ ។
ចូឡធាតុបច្ចយជោតិកា
គច្ឆតីតិ គោ គោណោ, គមុ គតិម្ហិ, គមា រោតិ មោគ្គល្លាន- សុត្តេន រោ, រានុពន្ធេន្តសរាទិស្សាតិ អម្លោបោ. សទ្ទនីតិយំ គមិតោ រោ ឱទន្តោតិ សុត្តេន គមុធាតុតោ ឱការន្តោ រោឥតិ បច្ចយោ ហោតីតិ វុត្តំ. អថ វា គមតិស្ស គោ, អបច្ចយោ. គច្ឆន្តិ យស្សំ លោកា សា គោ ភូមិ, គមុ គមនេ, ក្វិ, គមិស្ស គោ. គោសទ្ទោ គោណឥន្ទ្រិយភូមិវចនពុទ្ធិអាទិច្ចរស្មិបានីយត្ថេសុ បវត្តតិ. តេសុ អត្ថេសុ គោណេ ថិបុមា ច ឥតរេ បុមា. តថា ហិ គោសុ ទុយ្ហមានាសុ គតោ? គោបញ្ចមោតិអាទីសុ គោសទ្ទោ គោណេ វត្តតិ. គោចរោតិ ឯត្ថិន្ទ្រិយេបិ វត្តតិ គាវោ ចក្ខាទីនិន្ទ្រិយានិ ចរន្តិ ឯត្ថាតិ គោចរោ. តថា ហិ បោរាណា កថយិំសុ គាវោ ចរន្តិ ឯត្ថាតិ គោចរោ, គោចរោ វិយ គោចរោ, អភិញ្ហំ ចរិតព្វដ្ឋានំ. គាវោ វា ចក្ខាទីនិន្ទ្រិយានិ, តេហិ ចរិតព្វដ្ឋានំ គោចរោតិ. គោមតិំ គោតមំ នមេតិ បោរាណកវិរចនាយំ បន បថវិយំ វត្តតិ. ភូរិបញ្ញំ គោតមំ សម្មាសម្ពុទ្ធំ វន្ទាមីតិ ហិ អត្ថោ. តថា សុត្តនិបាតដ្ឋកថាយ វាសេដ្ឋសុត្តសំវណ្ណនប្បទេសេ គោរក្ខន្តិ ខេត្តរក្ខំ, កសិរក្ខន្តិ វុត្តំ ហោតិ. បថវី ហិ គោតិ វុច្ចតិ, តប្បភេទោ ច ខេត្តន្តិ វុត្តំ. គោត្តវសេន គោតមោតិ ឯត្ថ តុ វចនេ ពុទ្ធិយញ្ច វត្តតិ. តេនាហ បោរាណា គំ តាយតីតិ គោត្តំ. គោតមោតិ ហិ បវត្តមានំ តំ វចនំ ពុទ្ធិញ្ច តាយតិ ឯកំសិកវិសយតាយ រក្ខតីតិ គោត្តំ. យថា ហិ ពុទ្ធិ អារម្មណភូតេន អត្ថេន វិនា ន វត្តតិ. ឯវំ អភិធានំ អភិធេយ្យភូតេន, តស្មា សោ គោត្តសង្ខាតោ អត្ថោ តានិ តាយតិ រក្ខតីតិ វុច្ចតិ. កោ បន សោតិ? អញ្ញកុលបរម្បរាសាធារណំ តស្ស កុលស្ស អាទិបុរិសសមុទាគតំ តំ កុលបរិយាបន្នសាធារណំ សាមញ្ញរូបន្តិ ទដ្ឋព្វន្តិ. តថា ហិ តំគោត្តជាតា សុទ្ធោទន- មហារាជាទយោបិ គោតមោតេ្វវ វុច្ចន្តិ. តេន ភគវា អត្តនោ បិតរំ សុទ្ធោទនមហារាជានំ អតិក្កន្តវរា ខោ គោតម តថាគតាតិ អវោច. វេស្សវណោបិ មហារាជា ភគវន្តំ វិជ្ជាចរណសម្បន្នំ, ពុទ្ធំ វន្ទាម គោតមន្តិ អវោច. អាយស្មាបិ វង្គីសោ អាយស្មន្តំ អានន្ទំ សាធុ និព្វាបនំ ព្រូហិ, អនុកម្បាយ គោតមាតិ អវោច. ឯវំ ឥទំ សាមញ្ញរូបំ គំ គាយតីតិ គោត្តន្តិ វុត្តំ, តំ បន គោតមគោត្តកស្សបគោត្តាទិវសេន ពហុវិធំ. តថា គោសទ្ទោ អាទិច្ចេ វត្តតិ. គោគោត្តំ គោតមំ នមេតិ បោរាណកវិរចនា ឯត្ថ និទស្សនំ អាទិច្ចពន្ធុំ គោត្មំ សម្មាសម្ពុទ្ធំ វន្ទាមីតិ អត្ថោ. អាទិច្ចោបិ ហិ គោតមគោត្តេ ជាតោ ភគវាបិ. ឯវំ តេន សមានគោត្តតាយ តត្ថ តត្ថ អាទិច្ចពន្ធូតិអាទិនា ភគវតោ ថោមនា ទិស្សតិ បុច្ឆាមិ តំ អាទិច្ចពន្ធុ. វិវេកំ សន្តិបទញ្ច មហេសីតិ ច. វន្ទេ ជេតវនំ និច្ចំ, វិហារំ រវិពន្ធុនោតិ ច, លោកេកពន្ធុមរវិន្ទសហាយពន្ធុន្តិ ច. ឧណ្ហគូតិ ឯត្ថ បន គោសទ្ទោ រស្មិយំ វត្តតិ. ឧណ្ហា គាវោ រស្មិយោ ឯតស្សាតិ ឧណ្ហគូ, សូរិយោ. បុព្វាចរិយាបិ ហិ ឆន្ទោវិចិតិសត្ថេ ឥមមេវត្ថំ ព្យាករិំសុ. គោសីតចន្ទនន្តិ ឯត្ថ បានីយេ វត្តតិ. គោសទ្ទេន ហិ ជលំ វុច្ចតិ. គោ វិយ សីតំ ចន្ទនំ, តស្មិំ បន ឧទ្ធនតោ ឧទ្ធរិតបក្កុថិតតេលម្ហិ បក្ខិត្តេ តង្ខណញ្ញេវ តំ តេសំ សុសីតលំ ហោតិ.