ទា
សទ្ទានុក្រមបាលីខ្មែរ
ទានេ ទទាតិ ទេតិ "ឲ្យ, ផ្ដល់, ប្រគេន, ថ្វាយ, ជូន, ហុច" ភូ. ។ ទានំ នបុំ. "ទាន, អំណោយ, ការឲ្យ, ការបរិច្ចាគ, សេចក្ដីបរិសុទ្ធ, ការជំរះ, ការបូជាទេវតា, ការកាត់, ការអស់ទៅ, សូន្យទៅ, ប្រេងដំរី" ។ ទេយ្យ គុ. "គួរឲ្យ" ។ ទាតុំ បទាតុំ អព្យ. "ការឲ្យ, ដើម្បីឲ្យ" ។ ទត្វា ទទិត្វា ទទិយ ទជ្ជ អព្យ. "ឲ្យហើយ" (ទា+ត្វា) ។ ទាធាតុ នេះបើមាន អាបុព្វ បទប្រែថា "កាន់, កាន់ខ្ជាប់, សមាទាន, នាំទៅ..." មានរូបសិទ្ធិដូច្នេះ៖ អាទទាតិ អាទេតិ ឧ. សីលំ អាទទាតិ "កាន់សីល" ។ អាទិយតិ កត្តុ. ទិ. កម្ម. ភូ. ឧ. សីលំ អាទិយតិ ឬ សមាទិយតិ "សីលដែលគេកាន់សមាទាន ឬ បុគ្គលកាន់សមាទាននូវសីល" ក៏បាន-ស. ។ ការិត. អាទបេតិ សមាទបេតិ អាទបយតិ សមាទបយតិ ឲ្យកាន់, ឲ្យកាន់ខ្ជាប់, ឲ្យកាន់យកព្រម (បបួល) ។ អា. យេ ធម្មមេវាទបយន្តិ សន្តោ "បុគ្គលជាសប្បុរសទ. ណាញ៉ាំងគេឲ្យកាន់យកនូវធម៌តែម្យ៉ាង"-ស. ។ បំបែកទាធាតុប្រែថា "ឲ្យ" ជាបទមាលាតាមមតិ ស. ដូចតទៅនេះ៖ បែប ទទាតិ៖ វត្ត. ទទាតិ ទទន្តិ ទទាសិ ទទាថ ទទាមិ ទទាម ។ ល ។ បញ្ច. ទទាតុ ទទន្តុ ទទាហិ ទទាថ ទទាមិ ទទាម ។ ល ។ សត្ត. ទទេយ្យ ទទេទទេយ្យុំ ទជ្ជុំទទេយ្យាសិ ទជ្ជាសិទជ្ជសិ ទទេយ្យាថ-ទជ្ជាថ ទទេយ្យាមិ-ទជ្ជាមិ ទទេយ្យាម-ទជ្ជាម, ទទេថ ទទេរំ, ទទេថោ ទទេយ្យវ្ហោ ទជ្ជវ្ហោ, ទទេយ្យំ ទជ្ជំ ទទេយ្យាម្ហេ ទជ្ជាម្ហេ ។ អា. ទជ្ជា សប្បុរិសោ ទានំ "សប្បុរសគួរឲ្យទាន" ។ មាតា បិតា ច តេ ទជ្ជុំ "មាតាបិតាគប្បីឲ្យដល់អ្នក" ។ ទជ្ជាសិ អភយំ មម "អ្នកគប្បីឲ្យអភ័យដល់ខ្ញុំ" ។ សីលវន្តេសុ ទជ្ជេសិ ទានំ មទ្ទិ យថារហំ "នែ! នាងមទ្រីនាងគួរឲ្យទានចំពោះអ្នកមានសីលទ. តាមសមគួរ"-ស. ។ បរោ. ទទ ទទុ ទទូ ទទេ ទទិត្ថ ទទំ ទទិម្ហ ។ ល ។ ហិយ្យ. អទទា អទទុ អទទោ អទទត្ថ អទទំ អទទម្ហា ។ ល ។ អជ្ជ. អទទិ អទទុំ-អទទឹសុ អទទោ អទទិត្ថ, អទទិ អទទិម្ហា ។ ល ។ ភវិ. ទទិស្សតិ ទទិស្សន្តិ ។ ល ។ កាលា. អទទិស្សា-ទទិស្សា អទទិស្សំសុ-ទទិស្សំសុ ។ ល ។ បែប ទេតិ៖ វត្ត. ទេតិ ទេន្តិ ទេសិ ទេថ, ទេមិ-ទម្មិ ទេម ទម្ម ។ ល ។ បញ្ច. ទេតុ ទេន្តុ ។ ល ។ សត្ត. និង បរោ. មិនមានទីប្រើទេ ។ ឯហិយ្យ. និង អជ្ជ. ប្រើដោយចំពោះពាក្យមិនទូទៅទេ អា. អទា ទានំ បុរិន្ទទោ "ព្រះឥន្រ្ទបានឲ្យទានហើយ" ។ វរញ្ចេ មេ អទោស ក្ក ! "បពិត្រសក្កទេវរាជបើព្រះអង្គបានព្រះរាជទានពរដល់ខ្ញុំម្ចាស់" ។ ព្រាហ្មណានំ អទំ គជំ "ខ្ញុំបានឲ្យទានដំរីដល់ព្រាហ្មណ៍ទ." ។ អទាសិ មេ "គេបានឲ្យហើយដល់ខ្ញុំ" ។ អទំសុ តេ មមោកាសំ "គេទ. បានឲ្យឱកាសដល់ខ្ញុំ"-ស. ។ ភវិ. ទស្សតិ ទស្សន្តិ ។ ល ។ កាលា. អទស្សា-ទស្សា អទស្សំសុ ទស្សំសុ ។ ល ។
សទ្ទានុក្រមបាលីខ្មែរ
ទានេ ទាយតិ កម្ម. ទីយតិ "ឲ្យ, ថ្វាយ, ប្រគេន" ទិ. ។ អា. បុរិសោ ទានំ ទាយតិ ។ បុរិសេន ទានំ ទីយតិ-ស. ។ នៅមានពាក្យថា ទត្តោ មកក្នុងពាក្យ ទេវទត្តោ ព្រហ្មទត្តោ ពុទ្ធទត្តោ ជាដើមជាឈ្មោះនៃបុគ្គលនោះៗប្រែថា "ទេវតាឲ្យ, ព្រហ្មឲ្យ, ព្រះពុទ្ធឲ្យ" នេះគឺផ្លាស់មកពី ទិន្ន ទៅជា ទត្ត ជាបទសមាសមិនមានប្រើតែឯកឯងថា ទត្តោ ទត្តា ទត្តំ ដូច្នេះទេ ប្រើតែពាក្យថា ទិន្នោ ទិន្នា ទិន្នំ ។ សូមជ្រាបថាក្នុងភាសាសំស្រ្កឹត ប្រើតែពាក្យថា ទត្តោ មិនមានពាក្យថា ទិន្នោ ទេ គឺអនុលោមតាមសំស្រ្កឹតទាំងស្រុង ចំណែកភាសាបាលីវិញប្រើ ទិន្ន ឯ ទត្ត មិនឃើញប្រើទោលតែឯកឯងមានខ្លះដូចពាក្យ ទត្តិយ អា. ទេវទត្តិយបត្តោ ច អស្សមោ សក្កទត្តិយោ-ស. ។ ទិនំ នបុំ. "ថ្ងៃ, វេលាថ្ងៃ" ចាក ទាធាតុ "ឲ្យ" ឥន បច្ច័យ សូចិថា ចាក ទិវ៑ធាតុ "លេង" ឬ ទីធាតុ "អស់" ។ ទិនករោ បុំ. "ព្រះអាទិត្យ" ធ្វើថ្ងៃ ។ ទិនបតិ បុំ. "ព្រះអាទិត្យ" ម្ចាស់របស់ថ្ងៃ (សូចិ) ។
សទ្ទានុក្រមបាលីខ្មែរ
កុច្ឆិតគមនេ ទាតិ សុទ្ទាតិ "ទៅគួរខ្ពើម" ភូ. ។ សុទ្ទោ បុំ. សុទ្ទី ឥ. ជា សូទោ ក៏មាន "អ្នកគ្រួ, អ្នកចំអិនអាហារ" ។
សទ្ទានុក្រមបាលីខ្មែរ
សោធនេ ទាយតិ ទានំ ទត្វា ទាបនំ "ជំរះ, ធ្វើឲ្យស្អាត" ទិ. ។ អា. អនុយោគំ ទាបនត្ថំ "ដើម្បីកិ. ញ៉ាំងសំនួរឲ្យស្អាត, ដើម្បីឆ្លើយតបសំនួរ" ។ ទានំ ទត្វា "ជំរះនូវទាន, នូវចេតទាន"-ស. ។
សទ្ទានុក្រមបាលីខ្មែរ
សុបនេ ទាយតិ និទ្ទាយតិ និទ្ទាយមានោ និទ្ទាយន្តោ និទ្ទាយិត្វា "ដេកលក់, ផ្ទំ, សឹង, សម្រាន្តលក់" ទិ. ។ និទ្ទា ឥ. "ការដេកលក់" អា. និន្ទាសី លី សភាសីលី "ហៃខាងដេកលក់, ហៃខាងប្រជុំ" ។
សទ្ទានុក្រមបាលីខ្មែរ
អវខណ្ឌនេ ទិយតិ ទាយតិ ទានំ "កាត់, ដាច់" ទិ. ។ ទន្តោ កិ. គុ. "ដាច់ហើយ, កាត់ហើយ" បុំ. "ធ្មេញ, ភ្លុក" ។
សទ្ទានុក្រមបាលីខ្មែរ
សុទ្ធិយំ ទាយតិ វោទាយតិ បរិយោទាយតិ "បរិសុទ្ធម៉ត់ចត់, ផូរផង់, ស្អាត" ទិ. ។ ការិត. បរិយោទបេតិ "ឲ្យបរិសុទ្ធ, ឲ្យផូរផង់, ឲ្យម៉ត់ចត់ (បរិ+ឱ+ទា+ណាបេ) ។ វោទានំ នបុំ. "សេចក្ដីបរិសុទ្ធ, សេចក្ដីផូរផង់" (វិ+ឱ+ទា+យុ) ។
សទ្ទានុក្រមបាលីខ្មែរ
ទានេ ទទាតិ ទេតិ "ឲ្យ, ផ្ដល់, ប្រគេន, ថ្វាយ, ជូន, ហុច" ភូ. ។ ទានំ នបុំ. "ទាន, អំណោយ, ការឲ្យ, ការបរិច្ចាគ, សេចក្ដីបរិសុទ្ធ, ការជំរះ, ការបូជាទេវតា, ការកាត់, ការអស់ទៅ, សូន្យទៅ, ប្រេងដំរី" ។ ទេយ្យ គុ. "គួរឲ្យ" ។ ទាតុំ បទាតុំ អព្យ. "ការឲ្យ, ដើម្បីឲ្យ" ។ ទត្វា ទទិត្វា ទទិយ ទជ្ជ អព្យ. "ឲ្យហើយ" (ទា+ត្វា) ។ ទាធាតុ នេះបើមាន អាបុព្វ បទប្រែថា "កាន់, កាន់ខ្ជាប់, សមាទាន, នាំទៅ..." មានរូបសិទ្ធិដូច្នេះ៖ អាទទាតិ អាទេតិ ឧ. សីលំ អាទទាតិ "កាន់សីល" ។ អាទិយតិ កត្តុ. ទិ. កម្ម. ភូ. ឧ. សីលំ អាទិយតិ ឬ សមាទិយតិ "សីលដែលគេកាន់សមាទាន ឬ បុគ្គលកាន់សមាទាននូវសីល" ក៏បាន-ស. ។ ការិត. អាទបេតិ សមាទបេតិ អាទបយតិ សមាទបយតិ ឲ្យកាន់, ឲ្យកាន់ខ្ជាប់, ឲ្យកាន់យកព្រម (បបួល) ។ អា. យេ ធម្មមេវាទបយន្តិ សន្តោ "បុគ្គលជាសប្បុរសទ. ណាញ៉ាំងគេឲ្យកាន់យកនូវធម៌តែម្យ៉ាង"-ស. ។ បំបែកទាធាតុប្រែថា "ឲ្យ" ជាបទមាលាតាមមតិ ស. ដូចតទៅនេះ៖ បែប ទទាតិ៖ វត្ត. ទទាតិ ទទន្តិ ទទាសិ ទទាថ ទទាមិ ទទាម ។ ល ។ បញ្ច. ទទាតុ ទទន្តុ ទទាហិ ទទាថ ទទាមិ ទទាម ។ ល ។ សត្ត. ទទេយ្យ ទទេទទេយ្យុំ ទជ្ជុំទទេយ្យាសិ ទជ្ជាសិទជ្ជសិ ទទេយ្យាថ-ទជ្ជាថ ទទេយ្យាមិ-ទជ្ជាមិ ទទេយ្យាម-ទជ្ជាម, ទទេថ ទទេរំ, ទទេថោ ទទេយ្យវ្ហោ ទជ្ជវ្ហោ, ទទេយ្យំ ទជ្ជំ ទទេយ្យាម្ហេ ទជ្ជាម្ហេ ។ អា. ទជ្ជា សប្បុរិសោ ទានំ "សប្បុរសគួរឲ្យទាន" ។ មាតា បិតា ច តេ ទជ្ជុំ "មាតាបិតាគប្បីឲ្យដល់អ្នក" ។ ទជ្ជាសិ អភយំ មម "អ្នកគប្បីឲ្យអភ័យដល់ខ្ញុំ" ។ សីលវន្តេសុ ទជ្ជេសិ ទានំ មទ្ទិ យថារហំ "នែ! នាងមទ្រីនាងគួរឲ្យទានចំពោះអ្នកមានសីលទ. តាមសមគួរ"-ស. ។ បរោ. ទទ ទទុ ទទូ ទទេ ទទិត្ថ ទទំ ទទិម្ហ ។ ល ។ ហិយ្យ. អទទា អទទុ អទទោ អទទត្ថ អទទំ អទទម្ហា ។ ល ។ អជ្ជ. អទទិ អទទុំ-អទទឹសុ អទទោ អទទិត្ថ, អទទិ អទទិម្ហា ។ ល ។ ភវិ. ទទិស្សតិ ទទិស្សន្តិ ។ ល ។ កាលា. អទទិស្សា-ទទិស្សា អទទិស្សំសុ-ទទិស្សំសុ ។ ល ។ បែប ទេតិ៖ វត្ត. ទេតិ ទេន្តិ ទេសិ ទេថ, ទេមិ-ទម្មិ ទេម ទម្ម ។ ល ។ បញ្ច. ទេតុ ទេន្តុ ។ ល ។ សត្ត. និង បរោ. មិនមានទីប្រើទេ ។ ឯហិយ្យ. និង អជ្ជ. ប្រើដោយចំពោះពាក្យមិនទូទៅទេ អា. អទា ទានំ បុរិន្ទទោ "ព្រះឥន្រ្ទបានឲ្យទានហើយ" ។ វរញ្ចេ មេ អទោស ក្ក ! "បពិត្រសក្កទេវរាជបើព្រះអង្គបានព្រះរាជទានពរដល់ខ្ញុំម្ចាស់" ។ ព្រាហ្មណានំ អទំ គជំ "ខ្ញុំបានឲ្យទានដំរីដល់ព្រាហ្មណ៍ទ." ។ អទាសិ មេ "គេបានឲ្យហើយដល់ខ្ញុំ" ។ អទំសុ តេ មមោកាសំ "គេទ. បានឲ្យឱកាសដល់ខ្ញុំ"-ស. ។ ភវិ. ទស្សតិ ទស្សន្តិ ។ ល ។ កាលា. អទស្សា-ទស្សា អទស្សំសុ ទស្សំសុ ។ ល ។
សទ្ទានុក្រមបាលីខ្មែរ
ទានេ ទាយតិ កម្ម. ទីយតិ "ឲ្យ, ថ្វាយ, ប្រគេន" ទិ. ។ អា. បុរិសោ ទានំ ទាយតិ ។ បុរិសេន ទានំ ទីយតិ-ស. ។ នៅមានពាក្យថា ទត្តោ មកក្នុងពាក្យ ទេវទត្តោ ព្រហ្មទត្តោ ពុទ្ធទត្តោ ជាដើមជាឈ្មោះនៃបុគ្គលនោះៗប្រែថា "ទេវតាឲ្យ, ព្រហ្មឲ្យ, ព្រះពុទ្ធឲ្យ" នេះគឺផ្លាស់មកពី ទិន្ន ទៅជា ទត្ត ជាបទសមាសមិនមានប្រើតែឯកឯងថា ទត្តោ ទត្តា ទត្តំ ដូច្នេះទេ ប្រើតែពាក្យថា ទិន្នោ ទិន្នា ទិន្នំ ។ សូមជ្រាបថាក្នុងភាសាសំស្រ្កឹត ប្រើតែពាក្យថា ទត្តោ មិនមានពាក្យថា ទិន្នោ ទេ គឺអនុលោមតាមសំស្រ្កឹតទាំងស្រុង ចំណែកភាសាបាលីវិញប្រើ ទិន្ន ឯ ទត្ត មិនឃើញប្រើទោលតែឯកឯងមានខ្លះដូចពាក្យ ទត្តិយ អា. ទេវទត្តិយបត្តោ ច អស្សមោ សក្កទត្តិយោ-ស. ។ ទិនំ នបុំ. "ថ្ងៃ, វេលាថ្ងៃ" ចាក ទាធាតុ "ឲ្យ" ឥន បច្ច័យ សូចិថា ចាក ទិវ៑ធាតុ "លេង" ឬ ទីធាតុ "អស់" ។ ទិនករោ បុំ. "ព្រះអាទិត្យ" ធ្វើថ្ងៃ ។ ទិនបតិ បុំ. "ព្រះអាទិត្យ" ម្ចាស់របស់ថ្ងៃ (សូចិ) ។
សទ្ទានុក្រមបាលីខ្មែរ
កុច្ឆិតគមនេ ទាតិ សុទ្ទាតិ "ទៅគួរខ្ពើម" ភូ. ។ សុទ្ទោ បុំ. សុទ្ទី ឥ. ជា សូទោ ក៏មាន "អ្នកគ្រួ, អ្នកចំអិនអាហារ" ។
សទ្ទានុក្រមបាលីខ្មែរ
សោធនេ ទាយតិ ទានំ ទត្វា ទាបនំ "ជំរះ, ធ្វើឲ្យស្អាត" ទិ. ។ អា. អនុយោគំ ទាបនត្ថំ "ដើម្បីកិ. ញ៉ាំងសំនួរឲ្យស្អាត, ដើម្បីឆ្លើយតបសំនួរ" ។ ទានំ ទត្វា "ជំរះនូវទាន, នូវចេតទាន"-ស. ។
សទ្ទានុក្រមបាលីខ្មែរ
សុបនេ ទាយតិ និទ្ទាយតិ និទ្ទាយមានោ និទ្ទាយន្តោ និទ្ទាយិត្វា "ដេកលក់, ផ្ទំ, សឹង, សម្រាន្តលក់" ទិ. ។ និទ្ទា ឥ. "ការដេកលក់" អា. និន្ទាសី លី សភាសីលី "ហៃខាងដេកលក់, ហៃខាងប្រជុំ" ។
សទ្ទានុក្រមបាលីខ្មែរ
អវខណ្ឌនេ ទិយតិ ទាយតិ ទានំ "កាត់, ដាច់" ទិ. ។ ទន្តោ កិ. គុ. "ដាច់ហើយ, កាត់ហើយ" បុំ. "ធ្មេញ, ភ្លុក" ។
សទ្ទានុក្រមបាលីខ្មែរ
ទានេ ទទាតិ ទេតិ "ឲ្យ, ផ្ដល់, ប្រគេន, ថ្វាយ, ជូន, ហុច" ភូ. ។ ទានំ នបុំ. "ទាន, អំណោយ, ការឲ្យ, ការបរិច្ចាគ, សេចក្ដីបរិសុទ្ធ, ការជំរះ, ការបូជាទេវតា, ការកាត់, ការអស់ទៅ, សូន្យទៅ, ប្រេងដំរី" ។ ទេយ្យ គុ. "គួរឲ្យ" ។ ទាតុំ បទាតុំ អព្យ. "ការឲ្យ, ដើម្បីឲ្យ" ។ ទត្វា ទទិត្វា ទទិយ ទជ្ជ អព្យ. "ឲ្យហើយ" (ទា+ត្វា) ។ ទាធាតុ នេះបើមាន អាបុព្វ បទប្រែថា "កាន់, កាន់ខ្ជាប់, សមាទាន, នាំទៅ..." មានរូបសិទ្ធិដូច្នេះ៖ អាទទាតិ អាទេតិ ឧ. សីលំ អាទទាតិ "កាន់សីល" ។ អាទិយតិ កត្តុ. ទិ. កម្ម. ភូ. ឧ. សីលំ អាទិយតិ ឬ សមាទិយតិ "សីលដែលគេកាន់សមាទាន ឬ បុគ្គលកាន់សមាទាននូវសីល" ក៏បាន-ស. ។ ការិត. អាទបេតិ សមាទបេតិ អាទបយតិ សមាទបយតិ ឲ្យកាន់, ឲ្យកាន់ខ្ជាប់, ឲ្យកាន់យកព្រម (បបួល) ។ អា. យេ ធម្មមេវាទបយន្តិ សន្តោ "បុគ្គលជាសប្បុរសទ. ណាញ៉ាំងគេឲ្យកាន់យកនូវធម៌តែម្យ៉ាង"-ស. ។ បំបែកទាធាតុប្រែថា "ឲ្យ" ជាបទមាលាតាមមតិ ស. ដូចតទៅនេះ៖ បែប ទទាតិ៖ វត្ត. ទទាតិ ទទន្តិ ទទាសិ ទទាថ ទទាមិ ទទាម ។ ល ។ បញ្ច. ទទាតុ ទទន្តុ ទទាហិ ទទាថ ទទាមិ ទទាម ។ ល ។ សត្ត. ទទេយ្យ ទទេទទេយ្យុំ ទជ្ជុំទទេយ្យាសិ ទជ្ជាសិទជ្ជសិ ទទេយ្យាថ-ទជ្ជាថ ទទេយ្យាមិ-ទជ្ជាមិ ទទេយ្យាម-ទជ្ជាម, ទទេថ ទទេរំ, ទទេថោ ទទេយ្យវ្ហោ ទជ្ជវ្ហោ, ទទេយ្យំ ទជ្ជំ ទទេយ្យាម្ហេ ទជ្ជាម្ហេ ។ អា. ទជ្ជា សប្បុរិសោ ទានំ "សប្បុរសគួរឲ្យទាន" ។ មាតា បិតា ច តេ ទជ្ជុំ "មាតាបិតាគប្បីឲ្យដល់អ្នក" ។ ទជ្ជាសិ អភយំ មម "អ្នកគប្បីឲ្យអភ័យដល់ខ្ញុំ" ។ សីលវន្តេសុ ទជ្ជេសិ ទានំ មទ្ទិ យថារហំ "នែ! នាងមទ្រីនាងគួរឲ្យទានចំពោះអ្នកមានសីលទ. តាមសមគួរ"-ស. ។ បរោ. ទទ ទទុ ទទូ ទទេ ទទិត្ថ ទទំ ទទិម្ហ ។ ល ។ ហិយ្យ. អទទា អទទុ អទទោ អទទត្ថ អទទំ អទទម្ហា ។ ល ។ អជ្ជ. អទទិ អទទុំ-អទទឹសុ អទទោ អទទិត្ថ, អទទិ អទទិម្ហា ។ ល ។ ភវិ. ទទិស្សតិ ទទិស្សន្តិ ។ ល ។ កាលា. អទទិស្សា-ទទិស្សា អទទិស្សំសុ-ទទិស្សំសុ ។ ល ។ បែប ទេតិ៖ វត្ត. ទេតិ ទេន្តិ ទេសិ ទេថ, ទេមិ-ទម្មិ ទេម ទម្ម ។ ល ។ បញ្ច. ទេតុ ទេន្តុ ។ ល ។ សត្ត. និង បរោ. មិនមានទីប្រើទេ ។ ឯហិយ្យ. និង អជ្ជ. ប្រើដោយចំពោះពាក្យមិនទូទៅទេ អា. អទា ទានំ បុរិន្ទទោ "ព្រះឥន្រ្ទបានឲ្យទានហើយ" ។ វរញ្ចេ មេ អទោស ក្ក ! "បពិត្រសក្កទេវរាជបើព្រះអង្គបានព្រះរាជទានពរដល់ខ្ញុំម្ចាស់" ។ ព្រាហ្មណានំ អទំ គជំ "ខ្ញុំបានឲ្យទានដំរីដល់ព្រាហ្មណ៍ទ." ។ អទាសិ មេ "គេបានឲ្យហើយដល់ខ្ញុំ" ។ អទំសុ តេ មមោកាសំ "គេទ. បានឲ្យឱកាសដល់ខ្ញុំ"-ស. ។ ភវិ. ទស្សតិ ទស្សន្តិ ។ ល ។ កាលា. អទស្សា-ទស្សា អទស្សំសុ ទស្សំសុ ។ ល ។
សទ្ទានុក្រមបាលីខ្មែរ
ទានេ ទាយតិ កម្ម. ទីយតិ "ឲ្យ, ថ្វាយ, ប្រគេន" ទិ. ។ អា. បុរិសោ ទានំ ទាយតិ ។ បុរិសេន ទានំ ទីយតិ-ស. ។ នៅមានពាក្យថា ទត្តោ មកក្នុងពាក្យ ទេវទត្តោ ព្រហ្មទត្តោ ពុទ្ធទត្តោ ជាដើមជាឈ្មោះនៃបុគ្គលនោះៗប្រែថា "ទេវតាឲ្យ, ព្រហ្មឲ្យ, ព្រះពុទ្ធឲ្យ" នេះគឺផ្លាស់មកពី ទិន្ន ទៅជា ទត្ត ជាបទសមាសមិនមានប្រើតែឯកឯងថា ទត្តោ ទត្តា ទត្តំ ដូច្នេះទេ ប្រើតែពាក្យថា ទិន្នោ ទិន្នា ទិន្នំ ។ សូមជ្រាបថាក្នុងភាសាសំស្រ្កឹត ប្រើតែពាក្យថា ទត្តោ មិនមានពាក្យថា ទិន្នោ ទេ គឺអនុលោមតាមសំស្រ្កឹតទាំងស្រុង ចំណែកភាសាបាលីវិញប្រើ ទិន្ន ឯ ទត្ត មិនឃើញប្រើទោលតែឯកឯងមានខ្លះដូចពាក្យ ទត្តិយ អា. ទេវទត្តិយបត្តោ ច អស្សមោ សក្កទត្តិយោ-ស. ។ ទិនំ នបុំ. "ថ្ងៃ, វេលាថ្ងៃ" ចាក ទាធាតុ "ឲ្យ" ឥន បច្ច័យ សូចិថា ចាក ទិវ៑ធាតុ "លេង" ឬ ទីធាតុ "អស់" ។ ទិនករោ បុំ. "ព្រះអាទិត្យ" ធ្វើថ្ងៃ ។ ទិនបតិ បុំ. "ព្រះអាទិត្យ" ម្ចាស់របស់ថ្ងៃ (សូចិ) ។
សទ្ទានុក្រមបាលីខ្មែរ
កុច្ឆិតគមនេ ទាតិ សុទ្ទាតិ "ទៅគួរខ្ពើម" ភូ. ។ សុទ្ទោ បុំ. សុទ្ទី ឥ. ជា សូទោ ក៏មាន "អ្នកគ្រួ, អ្នកចំអិនអាហារ" ។
សទ្ទានុក្រមបាលីខ្មែរ
សោធនេ ទាយតិ ទានំ ទត្វា ទាបនំ "ជំរះ, ធ្វើឲ្យស្អាត" ទិ. ។ អា. អនុយោគំ ទាបនត្ថំ "ដើម្បីកិ. ញ៉ាំងសំនួរឲ្យស្អាត, ដើម្បីឆ្លើយតបសំនួរ" ។ ទានំ ទត្វា "ជំរះនូវទាន, នូវចេតទាន"-ស. ។
សទ្ទានុក្រមបាលីខ្មែរ
សុបនេ ទាយតិ និទ្ទាយតិ និទ្ទាយមានោ និទ្ទាយន្តោ និទ្ទាយិត្វា "ដេកលក់, ផ្ទំ, សឹង, សម្រាន្តលក់" ទិ. ។ និទ្ទា ឥ. "ការដេកលក់" អា. និន្ទាសី លី សភាសីលី "ហៃខាងដេកលក់, ហៃខាងប្រជុំ" ។
សទ្ទានុក្រមបាលីខ្មែរ
ទានេ ទទាតិ ទេតិ "ឲ្យ, ផ្ដល់, ប្រគេន, ថ្វាយ, ជូន, ហុច" ភូ. ។ ទានំ នបុំ. "ទាន, អំណោយ, ការឲ្យ, ការបរិច្ចាគ, សេចក្ដីបរិសុទ្ធ, ការជំរះ, ការបូជាទេវតា, ការកាត់, ការអស់ទៅ, សូន្យទៅ, ប្រេងដំរី" ។ ទេយ្យ គុ. "គួរឲ្យ" ។ ទាតុំ បទាតុំ អព្យ. "ការឲ្យ, ដើម្បីឲ្យ" ។ ទត្វា ទទិត្វា ទទិយ ទជ្ជ អព្យ. "ឲ្យហើយ" (ទា+ត្វា) ។ ទាធាតុ នេះបើមាន អាបុព្វ បទប្រែថា "កាន់, កាន់ខ្ជាប់, សមាទាន, នាំទៅ..." មានរូបសិទ្ធិដូច្នេះ៖ អាទទាតិ អាទេតិ ឧ. សីលំ អាទទាតិ "កាន់សីល" ។ អាទិយតិ កត្តុ. ទិ. កម្ម. ភូ. ឧ. សីលំ អាទិយតិ ឬ សមាទិយតិ "សីលដែលគេកាន់សមាទាន ឬ បុគ្គលកាន់សមាទាននូវសីល" ក៏បាន-ស. ។ ការិត. អាទបេតិ សមាទបេតិ អាទបយតិ សមាទបយតិ ឲ្យកាន់, ឲ្យកាន់ខ្ជាប់, ឲ្យកាន់យកព្រម (បបួល) ។ អា. យេ ធម្មមេវាទបយន្តិ សន្តោ "បុគ្គលជាសប្បុរសទ. ណាញ៉ាំងគេឲ្យកាន់យកនូវធម៌តែម្យ៉ាង"-ស. ។ បំបែកទាធាតុប្រែថា "ឲ្យ" ជាបទមាលាតាមមតិ ស. ដូចតទៅនេះ៖ បែប ទទាតិ៖ វត្ត. ទទាតិ ទទន្តិ ទទាសិ ទទាថ ទទាមិ ទទាម ។ ល ។ បញ្ច. ទទាតុ ទទន្តុ ទទាហិ ទទាថ ទទាមិ ទទាម ។ ល ។ សត្ត. ទទេយ្យ ទទេទទេយ្យុំ ទជ្ជុំទទេយ្យាសិ ទជ្ជាសិទជ្ជសិ ទទេយ្យាថ-ទជ្ជាថ ទទេយ្យាមិ-ទជ្ជាមិ ទទេយ្យាម-ទជ្ជាម, ទទេថ ទទេរំ, ទទេថោ ទទេយ្យវ្ហោ ទជ្ជវ្ហោ, ទទេយ្យំ ទជ្ជំ ទទេយ្យាម្ហេ ទជ្ជាម្ហេ ។ អា. ទជ្ជា សប្បុរិសោ ទានំ "សប្បុរសគួរឲ្យទាន" ។ មាតា បិតា ច តេ ទជ្ជុំ "មាតាបិតាគប្បីឲ្យដល់អ្នក" ។ ទជ្ជាសិ អភយំ មម "អ្នកគប្បីឲ្យអភ័យដល់ខ្ញុំ" ។ សីលវន្តេសុ ទជ្ជេសិ ទានំ មទ្ទិ យថារហំ "នែ! នាងមទ្រីនាងគួរឲ្យទានចំពោះអ្នកមានសីលទ. តាមសមគួរ"-ស. ។ បរោ. ទទ ទទុ ទទូ ទទេ ទទិត្ថ ទទំ ទទិម្ហ ។ ល ។ ហិយ្យ. អទទា អទទុ អទទោ អទទត្ថ អទទំ អទទម្ហា ។ ល ។ អជ្ជ. អទទិ អទទុំ-អទទឹសុ អទទោ អទទិត្ថ, អទទិ អទទិម្ហា ។ ល ។ ភវិ. ទទិស្សតិ ទទិស្សន្តិ ។ ល ។ កាលា. អទទិស្សា-ទទិស្សា អទទិស្សំសុ-ទទិស្សំសុ ។ ល ។ បែប ទេតិ៖ វត្ត. ទេតិ ទេន្តិ ទេសិ ទេថ, ទេមិ-ទម្មិ ទេម ទម្ម ។ ល ។ បញ្ច. ទេតុ ទេន្តុ ។ ល ។ សត្ត. និង បរោ. មិនមានទីប្រើទេ ។ ឯហិយ្យ. និង អជ្ជ. ប្រើដោយចំពោះពាក្យមិនទូទៅទេ អា. អទា ទានំ បុរិន្ទទោ "ព្រះឥន្រ្ទបានឲ្យទានហើយ" ។ វរញ្ចេ មេ អទោស ក្ក ! "បពិត្រសក្កទេវរាជបើព្រះអង្គបានព្រះរាជទានពរដល់ខ្ញុំម្ចាស់" ។ ព្រាហ្មណានំ អទំ គជំ "ខ្ញុំបានឲ្យទានដំរីដល់ព្រាហ្មណ៍ទ." ។ អទាសិ មេ "គេបានឲ្យហើយដល់ខ្ញុំ" ។ អទំសុ តេ មមោកាសំ "គេទ. បានឲ្យឱកាសដល់ខ្ញុំ"-ស. ។ ភវិ. ទស្សតិ ទស្សន្តិ ។ ល ។ កាលា. អទស្សា-ទស្សា អទស្សំសុ ទស្សំសុ ។ ល ។
សទ្ទានុក្រមបាលីខ្មែរ
ទានេ ទាយតិ កម្ម. ទីយតិ "ឲ្យ, ថ្វាយ, ប្រគេន" ទិ. ។ អា. បុរិសោ ទានំ ទាយតិ ។ បុរិសេន ទានំ ទីយតិ-ស. ។ នៅមានពាក្យថា ទត្តោ មកក្នុងពាក្យ ទេវទត្តោ ព្រហ្មទត្តោ ពុទ្ធទត្តោ ជាដើមជាឈ្មោះនៃបុគ្គលនោះៗប្រែថា "ទេវតាឲ្យ, ព្រហ្មឲ្យ, ព្រះពុទ្ធឲ្យ" នេះគឺផ្លាស់មកពី ទិន្ន ទៅជា ទត្ត ជាបទសមាសមិនមានប្រើតែឯកឯងថា ទត្តោ ទត្តា ទត្តំ ដូច្នេះទេ ប្រើតែពាក្យថា ទិន្នោ ទិន្នា ទិន្នំ ។ សូមជ្រាបថាក្នុងភាសាសំស្រ្កឹត ប្រើតែពាក្យថា ទត្តោ មិនមានពាក្យថា ទិន្នោ ទេ គឺអនុលោមតាមសំស្រ្កឹតទាំងស្រុង ចំណែកភាសាបាលីវិញប្រើ ទិន្ន ឯ ទត្ត មិនឃើញប្រើទោលតែឯកឯងមានខ្លះដូចពាក្យ ទត្តិយ អា. ទេវទត្តិយបត្តោ ច អស្សមោ សក្កទត្តិយោ-ស. ។ ទិនំ នបុំ. "ថ្ងៃ, វេលាថ្ងៃ" ចាក ទាធាតុ "ឲ្យ" ឥន បច្ច័យ សូចិថា ចាក ទិវ៑ធាតុ "លេង" ឬ ទីធាតុ "អស់" ។ ទិនករោ បុំ. "ព្រះអាទិត្យ" ធ្វើថ្ងៃ ។ ទិនបតិ បុំ. "ព្រះអាទិត្យ" ម្ចាស់របស់ថ្ងៃ (សូចិ) ។
សទ្ទានុក្រមបាលីខ្មែរ
កុច្ឆិតគមនេ ទាតិ សុទ្ទាតិ "ទៅគួរខ្ពើម" ភូ. ។ សុទ្ទោ បុំ. សុទ្ទី ឥ. ជា សូទោ ក៏មាន "អ្នកគ្រួ, អ្នកចំអិនអាហារ" ។
សទ្ទានុក្រមបាលីខ្មែរ
សោធនេ ទាយតិ ទានំ ទត្វា ទាបនំ "ជំរះ, ធ្វើឲ្យស្អាត" ទិ. ។ អា. អនុយោគំ ទាបនត្ថំ "ដើម្បីកិ. ញ៉ាំងសំនួរឲ្យស្អាត, ដើម្បីឆ្លើយតបសំនួរ" ។ ទានំ ទត្វា "ជំរះនូវទាន, នូវចេតទាន"-ស. ។
សទ្ទានុក្រមបាលីខ្មែរ
ទានេ ទទាតិ ទេតិ "ឲ្យ, ផ្ដល់, ប្រគេន, ថ្វាយ, ជូន, ហុច" ភូ. ។ ទានំ នបុំ. "ទាន, អំណោយ, ការឲ្យ, ការបរិច្ចាគ, សេចក្ដីបរិសុទ្ធ, ការជំរះ, ការបូជាទេវតា, ការកាត់, ការអស់ទៅ, សូន្យទៅ, ប្រេងដំរី" ។ ទេយ្យ គុ. "គួរឲ្យ" ។ ទាតុំ បទាតុំ អព្យ. "ការឲ្យ, ដើម្បីឲ្យ" ។ ទត្វា ទទិត្វា ទទិយ ទជ្ជ អព្យ. "ឲ្យហើយ" (ទា+ត្វា) ។ ទាធាតុ នេះបើមាន អាបុព្វ បទប្រែថា "កាន់, កាន់ខ្ជាប់, សមាទាន, នាំទៅ..." មានរូបសិទ្ធិដូច្នេះ៖ អាទទាតិ អាទេតិ ឧ. សីលំ អាទទាតិ "កាន់សីល" ។ អាទិយតិ កត្តុ. ទិ. កម្ម. ភូ. ឧ. សីលំ អាទិយតិ ឬ សមាទិយតិ "សីលដែលគេកាន់សមាទាន ឬ បុគ្គលកាន់សមាទាននូវសីល" ក៏បាន-ស. ។ ការិត. អាទបេតិ សមាទបេតិ អាទបយតិ សមាទបយតិ ឲ្យកាន់, ឲ្យកាន់ខ្ជាប់, ឲ្យកាន់យកព្រម (បបួល) ។ អា. យេ ធម្មមេវាទបយន្តិ សន្តោ "បុគ្គលជាសប្បុរសទ. ណាញ៉ាំងគេឲ្យកាន់យកនូវធម៌តែម្យ៉ាង"-ស. ។ បំបែកទាធាតុប្រែថា "ឲ្យ" ជាបទមាលាតាមមតិ ស. ដូចតទៅនេះ៖ បែប ទទាតិ៖ វត្ត. ទទាតិ ទទន្តិ ទទាសិ ទទាថ ទទាមិ ទទាម ។ ល ។ បញ្ច. ទទាតុ ទទន្តុ ទទាហិ ទទាថ ទទាមិ ទទាម ។ ល ។ សត្ត. ទទេយ្យ ទទេទទេយ្យុំ ទជ្ជុំទទេយ្យាសិ ទជ្ជាសិទជ្ជសិ ទទេយ្យាថ-ទជ្ជាថ ទទេយ្យាមិ-ទជ្ជាមិ ទទេយ្យាម-ទជ្ជាម, ទទេថ ទទេរំ, ទទេថោ ទទេយ្យវ្ហោ ទជ្ជវ្ហោ, ទទេយ្យំ ទជ្ជំ ទទេយ្យាម្ហេ ទជ្ជាម្ហេ ។ អា. ទជ្ជា សប្បុរិសោ ទានំ "សប្បុរសគួរឲ្យទាន" ។ មាតា បិតា ច តេ ទជ្ជុំ "មាតាបិតាគប្បីឲ្យដល់អ្នក" ។ ទជ្ជាសិ អភយំ មម "អ្នកគប្បីឲ្យអភ័យដល់ខ្ញុំ" ។ សីលវន្តេសុ ទជ្ជេសិ ទានំ មទ្ទិ យថារហំ "នែ! នាងមទ្រីនាងគួរឲ្យទានចំពោះអ្នកមានសីលទ. តាមសមគួរ"-ស. ។ បរោ. ទទ ទទុ ទទូ ទទេ ទទិត្ថ ទទំ ទទិម្ហ ។ ល ។ ហិយ្យ. អទទា អទទុ អទទោ អទទត្ថ អទទំ អទទម្ហា ។ ល ។ អជ្ជ. អទទិ អទទុំ-អទទឹសុ អទទោ អទទិត្ថ, អទទិ អទទិម្ហា ។ ល ។ ភវិ. ទទិស្សតិ ទទិស្សន្តិ ។ ល ។ កាលា. អទទិស្សា-ទទិស្សា អទទិស្សំសុ-ទទិស្សំសុ ។ ល ។ បែប ទេតិ៖ វត្ត. ទេតិ ទេន្តិ ទេសិ ទេថ, ទេមិ-ទម្មិ ទេម ទម្ម ។ ល ។ បញ្ច. ទេតុ ទេន្តុ ។ ល ។ សត្ត. និង បរោ. មិនមានទីប្រើទេ ។ ឯហិយ្យ. និង អជ្ជ. ប្រើដោយចំពោះពាក្យមិនទូទៅទេ អា. អទា ទានំ បុរិន្ទទោ "ព្រះឥន្រ្ទបានឲ្យទានហើយ" ។ វរញ្ចេ មេ អទោស ក្ក ! "បពិត្រសក្កទេវរាជបើព្រះអង្គបានព្រះរាជទានពរដល់ខ្ញុំម្ចាស់" ។ ព្រាហ្មណានំ អទំ គជំ "ខ្ញុំបានឲ្យទានដំរីដល់ព្រាហ្មណ៍ទ." ។ អទាសិ មេ "គេបានឲ្យហើយដល់ខ្ញុំ" ។ អទំសុ តេ មមោកាសំ "គេទ. បានឲ្យឱកាសដល់ខ្ញុំ"-ស. ។ ភវិ. ទស្សតិ ទស្សន្តិ ។ ល ។ កាលា. អទស្សា-ទស្សា អទស្សំសុ ទស្សំសុ ។ ល ។
សទ្ទានុក្រមបាលីខ្មែរ
ទានេ ទាយតិ កម្ម. ទីយតិ "ឲ្យ, ថ្វាយ, ប្រគេន" ទិ. ។ អា. បុរិសោ ទានំ ទាយតិ ។ បុរិសេន ទានំ ទីយតិ-ស. ។ នៅមានពាក្យថា ទត្តោ មកក្នុងពាក្យ ទេវទត្តោ ព្រហ្មទត្តោ ពុទ្ធទត្តោ ជាដើមជាឈ្មោះនៃបុគ្គលនោះៗប្រែថា "ទេវតាឲ្យ, ព្រហ្មឲ្យ, ព្រះពុទ្ធឲ្យ" នេះគឺផ្លាស់មកពី ទិន្ន ទៅជា ទត្ត ជាបទសមាសមិនមានប្រើតែឯកឯងថា ទត្តោ ទត្តា ទត្តំ ដូច្នេះទេ ប្រើតែពាក្យថា ទិន្នោ ទិន្នា ទិន្នំ ។ សូមជ្រាបថាក្នុងភាសាសំស្រ្កឹត ប្រើតែពាក្យថា ទត្តោ មិនមានពាក្យថា ទិន្នោ ទេ គឺអនុលោមតាមសំស្រ្កឹតទាំងស្រុង ចំណែកភាសាបាលីវិញប្រើ ទិន្ន ឯ ទត្ត មិនឃើញប្រើទោលតែឯកឯងមានខ្លះដូចពាក្យ ទត្តិយ អា. ទេវទត្តិយបត្តោ ច អស្សមោ សក្កទត្តិយោ-ស. ។ ទិនំ នបុំ. "ថ្ងៃ, វេលាថ្ងៃ" ចាក ទាធាតុ "ឲ្យ" ឥន បច្ច័យ សូចិថា ចាក ទិវ៑ធាតុ "លេង" ឬ ទីធាតុ "អស់" ។ ទិនករោ បុំ. "ព្រះអាទិត្យ" ធ្វើថ្ងៃ ។ ទិនបតិ បុំ. "ព្រះអាទិត្យ" ម្ចាស់របស់ថ្ងៃ (សូចិ) ។
សទ្ទានុក្រមបាលីខ្មែរ
កុច្ឆិតគមនេ ទាតិ សុទ្ទាតិ "ទៅគួរខ្ពើម" ភូ. ។ សុទ្ទោ បុំ. សុទ្ទី ឥ. ជា សូទោ ក៏មាន "អ្នកគ្រួ, អ្នកចំអិនអាហារ" ។