ទាន

សទ្ទានុក្រមបាលីខ្មែរ

កិ.ឲ្យ, ការឲ្យ; វិ. ទីយតេតិ>ទានំ ។ (វត្ថុ) ជាគ្រឿងឲ្យ; វិ. ទេតិ ឯតេនាតិ>ទានំ ។ (ទី) ជាទីឲ្យ; វិ. ទេតិឯតស្មិន្តិ>ទានំ ។ -កថា ឥ. ទានកថា, វាចាជាគ្រឿងពោលនូវទាន, វាចាជាហេតុពោលប្រារព្ធនូវទាន, វាចាជាហេតុពោលដោយអំណាចនៃទាន ។ -កថាទិភេទ គុ. ផ្សេងដោយកថាមានទានកថាជាដើម, មានកថាមានទានកថាជាដើមជាប្រភេទ ។ -កាល បុំ. កាលជាទីឲ្យ, កាលនៃកិ.ឲ្យ ។ -អគ្គ នបុំ. រោងនៃទាន ។ -បរិច្ចាគ បុំ. កិ.បរិច្ចាគនូវទាន, ការលះនូវទាន ។ -ព្យាវដ បុំ. អ្នកខ្វល់ខ្វាយក្នុងទាន, អ្នកចាត់ចែងនូវទាន ។ -មុខ នបុំ. មាត់នៃទាន, ជាប្រធាននៃទាន ។ -រសរតិ ឥ. ទាននិងរសនិងសេចក្ដីត្រេកអរ ។ -វត្ត នបុំ. វត្តគឺវត្ថុដែលបុគ្គលគប្បីឲ្យ, វត្តគឺវត្ថុជាគ្រឿងឲ្យ, វត្ថុគឺបុគ្គលឲ្យប្រព្រឹត្តទៅក្នុងទាន (ប្រើជាទានវដ្ដក៏មាន) ។ -សំវិភាគរត គុ. អ្នកត្រេកអរហើយក្នុងទាននិងកិ.ចែករំលែក ។ -សីលាទិ គុ. ១-មានទាននិងសីលជាដើម ។ ២-ការលះបង់ (ដូច ចាគ) ។ ៣-ប្រេងនៃដំរី, ប្រេងជាគ្រឿងស្រវឹងនៃដំរី (ករិមទ), ឧបាយនៃសេចក្ដីឈ្នះអរិរាជ (ដូច ភេទ) ។ ៤-ហ្មត់ចត់, ស្អាត (ដូច សុទ្ធ) ។ ៥-ការកាត់ (ដូច ខណ្ឌន) ។ ៦-ការច្រូត (ដូច លវន) ។

បទានុក្រមធម្មបទ

កិ.ឲ្យ, ការឲ្យ វិ. ទីយតេតិ>ទានំ ។ (វត្ថុ) ជាគ្រឿងឱ្យ; វិ. ទេតិ ឯតេនាតិ>ទានំ ។ (ទី) ជាទីឱ្យ; វិ. ទេតិ ឯតស្មិន្តិ>ទានំ ។

ចូឡធាតុបច្ចយជោតិកា

ទិយតេតិ ទានំ, ទា ទានេ, យុ, អនោ វា, ទុគ្គតិតោ ទាយតិ រក្ខតីតិ ទានំ, ទា រក្ខនេ, យុ. ទុគ្គតិតោ ទយតិ [សទ្ទនីតិ- ធាតុមាលាយំ ទាយតីតិ ទិស្សតិ] រក្ខតីតិ ទានំ, ទេ បាលេ, យុ. ទីយន្តេ ឯតេនាតិ ទានំ, ទាតព្វំ ទីយនំ វា ទានំ អន្នាតិ, ទិយ្យតិ ឯតេនាតិ ទានំ, ទេ សុទ្ធិយំ, អនោ. សទ្ទនីតិធាតុមាលាយំ បន ទានន្តិ ទាតព្វំ, ទទន្តិ ឯតេនាតិ អត្ថេន ទេយ្យធម្មោ ទានចេតនា ច វុច្ចតីតិ វុត្តំ. ទានសទ្ទោ ចាគមទសុទ្ធខណ្ឌនលវនខយត្ថេសុ វត្តតិ.