ទុក្ខ

សទ្ទានុក្រមបាលីខ្មែរ

(នបុំ., គុ.) (ធម្មជាត) ដែលជនអត់ទ្រាំបានដោយកម្រ ឬ កិ.អត់ទ្រាំបានដោយកម្រ (ទុក្ខ, សេចក្ដីព្រួយ, សេចក្ដីលំបាក); វិ. ទុដ្ឋុ ខមិយតេតិ>ទុក្ខំ, ទុដ្ឋុ ខមយតេតិ វា>ទុក្ខំ ។ -ការណ នបុំ. ហេតុនៃទុក្ខ ។ -ក្ខន្ធសុត្តាទិវស បុំ. អំណាចនៃសូត្រមានទុក្ខក្ខន្ធសូត្រជាដើម ។ -ដ្ឋបន នបុំ. កិ.តាំងទុកនូវទុក្ខ, កិ.តំកល់ទុកនូវទុក្ខ ។ -តា ឥ. ភាវៈនៃ...នោះជា...នាំមកនូវទុក្ខ ។ -តោអ. ដោយសេចក្ដីថាជាទុក្ខ, ដោយសេចក្ដីថាអត្តភាពនាំមកនូវទុក្ខ ។ -និស្សរណ នបុំ. (ធម្មជាត) ជាគ្រឿងរលាស់ចេញចាកនូវទុក្ខ, ឬ (គុណជាត) ជាគ្រឿងចេញចាកទុក្ខ (និស្សរណ<និ+សរ៑+យុ); វិ. និស្សរន្តិ និគច្ឆន្តិ ឯតេនាតិ>និស្សរណំ, ទុក្ខស្មា និស្សរណំ>ទុក្ខនិស្សរណំ ។ -បរិជាននាទិកិច្ច នបុំ. កិច្ចមានកិ.កំណត់ដឹងនូវទុក្ខជាដើម ។ -បរិញ្ញាទិ គុ. (ធម្មជាត) មានកិ.កំណត់ដឹងនូវទុក្ខជាដើម ។ -បរិត្តាណ នបុំ. (ធម្មជាត) ជាគ្រឿងការពារនូវទុក្ខ (បរិត្តាណ<បរិ+តា+យុ = កិ.រក្សាជុំវិញ, កិ.ការពារ) ។ -បរេត គុ. គឺទុក្ខប្រព្រឹត្តទៅក្នុងខាងមុខហើយ, គឺទុក្ខគ្របសង្កត់ហើយ (បរេត<បរ+ឥ+ត) ។ -ប្បត្ត គុ. អ្នកដល់ហើយនូវទុក្ខ, អ្នកមានទុក្ខដល់ហើយ ។ -បីឡិតសត្តវត្ថុ នបុំ. រឿងនៃសត្វគឺទុក្ខបៀតបៀនហើយ ។ -ផល នបុំ. ផលជាទុក្ខ, គុ. មានផលនាំមកនូវសេចក្ដីទុក្ខ ។ -លក្ខណ នបុំ. ទុក្ខលក្ខណៈ, ធម្មជាតជាគ្រឿងកំណត់ថាសង្ខារជាធម៌នាំមកនូវទុក្ខ ។ -សមុប្បាទ បុំ. ធម៌ជាទីកើតឡើងព្រមនៃទុក្ខ, ធម៌ជាទីញ៉ាំងទុក្ខឲ្យកើតឡើងព្រម, សមុទ័យជាទីកើតព្រមនៃទុក្ខ ។ -សំវត្តនិក គុ. ប្រកបក្នុងកិ.ប្រព្រឹត្តទៅព្រមដើម្បីទុក្ខ, ប្រកបក្នុងកិ.ញ៉ាំងទុក្ខឲ្យប្រព្រឹត្តទៅព្រម, មានកិ.ប្រព្រឹត្តទៅព្រមដើម្បីទុក្ខ ។

បទានុក្រមធម្មបទ

(ធម្មជាត) ដែលជនអត់ទ្រាំបានដោយកម្រ ឬកិ.អត់ទ្រាំបានដោយកម្រ (ទុក្ខ, សេចក្តីព្រួយ, សេចក្តីលំបាក); វិ. ទុដ្ឋុ ខមិយតេតិ>ទុក្ខំ ។ ទុដ្ឋុ ខមយតេតិ វា>ទុក្ខំ ។

ចូឡធាតុបច្ចយជោតិកា

ទុក្ករំ ខមតីតិ ទុក្ខំ, ទុបុព្វ - ខមុ ខមនេ, ក្វិ. ទុក្ខេន ខមិតព្វន្តិ ទុក្ខំ, ទុបុព្វ - ខមុ ខមនេ, ក្វិ, កម្មេបិ អប្បកំ វត្តតិ. ទុ កុច្ឆិតំ ហុត្វា [កាយិកសុខំ] ខនតីតិ ទុក្ខំ, ទុបុព្វ - ខនុ ខណនេ, ក្វិ. ឧប្បាទដ្ឋិតិវសេន ទ្វិធា ខណតីតិ ទុក្ខំ, ទ្វិសទ្ទូបបទ - ខណ ខណនេ, ក្វិ, ទ្វិស្ស ទុ, ទ្វិត្តំ, ណលោបោ. ទុក្ករំ ខមនមេត្ថាតិ ទុក្ខំ, ទុបុព្វ - ខមុ ខមនេ, ក្វិ, ទ្វិត្តំ. ទុដ្ឋុ សុខំ ខាទតីតិ ទុក្ខំ, ទុបុព្វ - ខាទ ខាទនេ, រោ, ទលោបោ, រស្សោ, ទ្វិត្តំ. ទុក្ខយតីតិ ទុក្ខំ, ទុក្ខ តក្ក្រិយាយំ ទុក្ខនេ វា, តក្ក្ករិយាតិ សុខទុក្ខានំ វេទនានំ ក្រិយា, អកម្មកោយំ ធាតុ, អបច្ចយោ. ទុដ្ឋុ ខនតិ កាយិកសុខន្តិ ទុក្ខំ, ទុបុព្វ - ខនុធាតុ, ក្វិ. ទុក្ករំ ខំ ឱកាសទានំ ឯតស្សាតិ ទុក្ខំ, ចតុត្ថីពហុព្វីហិ- សមាសោយំ, ទុបុព្វ - ខ. កុច្ឆិតត្តា តុច្ឆត្តា ច ទុក្ខំ, ទុសទ្ទោ កុច្ឆិតេ វត្តតិ, ខំសទ្ទោ តុច្ឆេ. ទុក្ករន្តិ ទុសទ្ទត្ថមាហ, ឱកាសទានន្តិ ច ខសទ្ទត្ថំ. ខនតីតិ ខំ, កុច្ឆិតំ ខំ ទុក្ខំ, ខមិតព្វន្តិ វា ខំ, ទុក្ខេន ខំ ទុក្ខំ. ទុខន្តិបិ បាឋោ បុត្តានញ្ហិ វរោ ទុខោ, មាតិឃោ លភតេ ទុខន្តិ បយោគទស្សនតោ, សំយោគព្យញ្ជនលោបោ.