ធាតុ
សទ្ទានុក្រមបាលីខ្មែរ
១-ឆ្អឹង (ដូច អដ្ឋិ) ។ ២-ធាតុដី, ធាតុដែកជាដើម, ធាតុសព្ទមានកូនធាតុគមុធាតុជាដើម ។ ៣-សេម្ហាទិ ទោសមានស្លេស្មជាដើម, រសរត្តាទិ ធាតុ៧មានរសនិងឈាមជាដើម, ធាតុគឺមហាភូតរូប ។ ៤-បភាទិក វិសយធាតុមានពន្លឺជាដើម, ចក្ខាទិ វិសយធាតុមានចក្ខុជាដើម, ភវាទិ សទ្ទធាតុមានភូធាតុជាដើម, គេរិកាទិ ធាតុមានដីសពងជាដើម ។
ចូឡធាតុបច្ចយជោតិកា
ក្រិយំ លក្ខណំ វា ធារេតីតិ ធាតុ. សកត្ថម្បិ អត្តនោ គមនបចនាទិកំ អត្ថំ អត្ថាតិសយយោគតោ វា បរមត្ថម្បិ ធារេតីតិ វា ធាតុ, ធា ធារណេ, ហនាទីហិ ណុនុតវោតិ សុត្តេន តុបច្ចយោ. អត្តនោ សភាវំ ធារេតីតិ ធាតុ, ធរ ធារណេ, តុ, រលោបោ, ទីឃោ. យថាសភាវំ ធារីយតិ សល្លក្ខីយតិ វវត្ថបីយតីតិ ធាតុ, ធរ សល្លក្ខណេ, តុ, ធរស្ស ធាទេសោ. សរីរំ ធារេតីតិ ធាតុ អដ្ឋិ, ធា ធរ ធារណេ, តុ. អយំ សទ្ទសត្ថេសុ អាគតនយោ វចនត្ថោ, ឥតោ បរំ បនាយំ អភិធម្មត្ថសង្គហទីបនីដីកាយំ អាគតនយោ វចនត្ថោ, លោកិយា ធាតុយោ ការណភាវេន វវត្ថិតា ហុត្វា សុវណ្ណរជតាទិ- ធាតុយោ សុវណ្ណរជតាទយោ ឧប្បាទេន្តិ វិយ អនេកប្បការំ សំសារទុក្ខំ ធីយន្តិ វិទហន្តិ ឧប្បាទេន្តីតិ ធាតុយោ. ភារហារេហិ ភារា ធីយន្តេ វិយ ឯតេហិ ចក្ខុរូបាទីហិ សំសារវដ្ដសង្ខាតា ភារា សត្តេហិ ធីយន្តេ ធារិយន្តីតិ វា ធាតុយោ. ឯតា ធម្មជាតិយោ អវសវត្តនតោ ទុក្ខវិធានមត្តមេវ ហោន្តីតិ វា ធាតុយោ, ទុក្ខវិធានមត្តមេវាតិ ទុក្ខស្ស និប្ផាទនមត្តមេវាតិ អត្ថោ. សំសារទុក្ខេ សត្តេហិ ធីយន្តិ អនុវិធីយន្តិ បុនប្បុនំ និប្ផាទិយន្តិ ឯតាហីតិ វា ធាតុយោ, ឯតាហីតិ ការណភូតាហិ ចក្ខុរូបាទីហិ, ឯតាហិ ធម្មជាតិហីតិ អត្ថោ. តថា និប្ផាទិតេ សំសារទុក្ខេ ធីយន្តិ ឋិបិយន្តិ ឯតាសេ្វវាតិ វា ធាតុយោ, ឯតាសេ្វវាតិ ឯតសាសុ ធម្មជាតីសុ ឯវាតិ អត្ថោ. អបិច យថា តិត្ថិយានំ អត្តា នាម សភាវតោ នត្ថិ, ន ឯវមេតា, ឯតា បន អត្តនោ សភាវំ ធារេន្តីតិ ធាតុយោ, រសសោណិតាទិសរីរាវយវ- ធាតុយោ វិយ ច ហរិតាលមនោសិលាទិសេលាវយវធាតុយោ វិយ ច ឯតា ធម្មជាតិយោ ញេយ្យាវយវភូតាវ ហោន្តីតិ វា ធាតុយោ, ធាតុយោ វិយាតិ ធាតុយោតិ វុត្តំ ហោតិ. ធាតុសទ្ទោ រសរុធិរមំសមេទន្ហារុ- អដ្ឋិមិញ្ជសុក្កសង្ខាតធាតុវាចកោ បុល្លិង្គោ, សភាវវាចកោ បន សុគតាទីនំ សារីរិកវាចកោ លោកធាតុវាចកោ ច ចក្ខាទិវាចកោ ច ឥត្ថិលិង្គោ, ភូហូទរបចាទិសទ្ទវាចកោ ឥត្ថិលិង្គោ ចេវ បុល្លិង្គោ ច, ឥមស្ស ភិក្ខុយាគុសទ្ទានមិវ រូបនយោ. និរុត្តិទីបនិយំ វុត្តំ ធាតុសទ្ទោ បន បាឡិនយេ ឥត្ថិលិង្គោ, សទ្ទសត្ថនយេ បុមិត្ថិលិង្គោតិ. ទហតិ ទធាតីតិ ធាតា, ធា ធារណេ, តុ, ឥមស្ស កត្តុសទ្ទស្សេវ រូបនយោ.