មទ៑
សទ្ទានុក្រមបាលីខ្មែរ
ឧម្មាទេ មជ្ជតិ បមជ្ជតិ បមត្តោ មត្តោ មទោ បមទោ បមាទោ អប្បមត្តោ អប្បមាទោ ឧម្មត្តកោ ឧម្មាទោ "ស្រវឹង, ប្រមាទ, ឆ្កួត" ទិ. ។ អា. សុរាមទមត្តោ គុ. "ស្រវឹងហើយព្រោះសេចក្ដីស្រវឹងដែលកើតអំពីកិរិយាផឹកនូវទឹកសុរា" ។ មត្តហត្ថី បុំ. "ដំរីចុះប្រេង" ។ ឧម្មត្តោ ឧម្មត្តកោ គុ. ឬ បុំ. ឆ្កួត, មនុស្សឆ្កួត" ។ មទិរា ឥ. មជ្ជំ នបុំ. "ទឹកស្រវឹង, ស្រា" ។ ទឹកស្រវឹងនេះអាចញែកចេញជាពីរបែបគឺ១/ ទឹកត្នោត ឬ ទឹកស្ករដែលគេយកឱសថផ្សេងៗត្រាំទុកឲ្យជូរបង្កើតបានជា មេរយំ ឬ អាសវោ (ទឹកត្នោតជូរ) ។ មេរយំ ឬ អាសវោ នោះឯងដែលធ្វើឲ្យខ្លាំងជាងមុនទៀតហៅថា សុរា ឬ វារុណី (ស្រា) ។ ហេតុដូច្នេះត្រង់និច្ចសីលទី៥ថា... សុរា មេរយមជ្ជប្បមាទដ្ឋានា..."ចាកទឹកស្រវឹងគឺសុរានិងមេរ័យដែលជាទីតាំងនៃសេចក្ដីប្រមាទ..." ។ ឯ សុរា និង វារុណី មានប្រវត្តិដំណាលយ៉ាងពិស្ដារក្នុងកុម្ភជាតកវីសតិនិបាត ខ្ញុំនាំមកដំណាលយ៉ាងសង្ខេបដូចតទៅនេះ៖ ព្រានព្រៃម្នាក់ឈ្មោះសុរៈទៅបរបាញ់សត្វក្នុងព្រៃហិមពាន្ត បានឃើញហ្វូងបក្សីជាច្រើនស្រែកកញ្ច្រៀវខ្ញៀវខ្ញាខ្លះទំលើដើមឈើធំបែកមែកជា៣ មានព្រង់ត្រង់កណ្ដាលប្រគាប ខ្លះទៀតធ្លាក់មកដីដេកស្ដូកស្ដឹងគាត់បានពិនិត្យស្ថានការណ៍នោះសព្វគ្រប់ ហើយដួសដងទឹកក្នុងព្រង់ដែលបក្សីនោះផឹក មកផឹកសាកលមើលដោយខ្លួនឯងជាមួយសាច់អាំង បណ្ដាលទៅជាស្រវឹងសប្បាយចិត្តហើយយកសាច់អាំងនិងទឹកនោះប្រគេនតាបសឈ្មោះ វរុណៈ ។ អាស្រ័យហេតុនេះស្រា ឬ ទឹកស្រវឹងនោះឯងឈ្មោះជា សុរា ឬ វារុណី ទៅតាមកំណើតដើមនៃអ្នកបង្កើតជាដំបូង ។
សទ្ទានុក្រមបាលីខ្មែរ
វិត្តិយោគេ មទេតិ មទយតិ "រីករាយ, សប្បាយចិត្ត" ចុ. ។ មទនោ បុំ. "កាមទេព" ។
សទ្ទានុក្រមបាលីខ្មែរ
ថុតិមោទមទសុបនគតីសុ មន្ទតិ "សរសើរ, រីករាយ, ស្រវឹង, ដេកលក់, ទៅ, ដល់, ប្រព្រឹត្តទៅ" រុ. ។ មន្ទោ បុំ. "កូនក្មេង, កូនង៉ែត" =ពាលទារកោ, "មនុស្សល្ងង់ខ្លៅ, មនុស្សពាល" =អញ្ញាណី ។ គុ. "ទន់, អាប់, អន់, ខ្សោយ, តិច, យឺតយូរ" ។ អា. បុនប្បុនំ គព្ភមុបេតិ មន្ទោ "បុគ្គលល្ងង់រមែងចូលកាន់គភ៌រឿយៗ" ។ មន្ទិរំ នបុំ. "មន្ទីរ, ផ្ទះ, ទីនៅ, ក្រុង, នគរ" ។
សទ្ទានុក្រមបាលីខ្មែរ
មទ្ទនេ បមទ្ទតិ មទ្ទតិ មទ្ទនំ "ញាំញី, ឈ្លេចឈ្លី, គក់ច្របាច់" ភូ. ។ អា. មារសេនប្បមទ្ទនោ បុំ. "ញាំញីមារនិងសេនា" ។ កណ្ដកំ មទ្ទតិ "ញាំញីបន្លា ឬ ជាប់ឈ្លីបន្លាបាន"-ស. ។
សទ្ទានុក្រមបាលីខ្មែរ
ឧម្មាទេ មជ្ជតិ បមជ្ជតិ បមត្តោ មត្តោ មទោ បមទោ បមាទោ អប្បមត្តោ អប្បមាទោ ឧម្មត្តកោ ឧម្មាទោ "ស្រវឹង, ប្រមាទ, ឆ្កួត" ទិ. ។ អា. សុរាមទមត្តោ គុ. "ស្រវឹងហើយព្រោះសេចក្ដីស្រវឹងដែលកើតអំពីកិរិយាផឹកនូវទឹកសុរា" ។ មត្តហត្ថី បុំ. "ដំរីចុះប្រេង" ។ ឧម្មត្តោ ឧម្មត្តកោ គុ. ឬ បុំ. ឆ្កួត, មនុស្សឆ្កួត" ។ មទិរា ឥ. មជ្ជំ នបុំ. "ទឹកស្រវឹង, ស្រា" ។ ទឹកស្រវឹងនេះអាចញែកចេញជាពីរបែបគឺ១/ ទឹកត្នោត ឬ ទឹកស្ករដែលគេយកឱសថផ្សេងៗត្រាំទុកឲ្យជូរបង្កើតបានជា មេរយំ ឬ អាសវោ (ទឹកត្នោតជូរ) ។ មេរយំ ឬ អាសវោ នោះឯងដែលធ្វើឲ្យខ្លាំងជាងមុនទៀតហៅថា សុរា ឬ វារុណី (ស្រា) ។ ហេតុដូច្នេះត្រង់និច្ចសីលទី៥ថា... សុរា មេរយមជ្ជប្បមាទដ្ឋានា..."ចាកទឹកស្រវឹងគឺសុរានិងមេរ័យដែលជាទីតាំងនៃសេចក្ដីប្រមាទ..." ។ ឯ សុរា និង វារុណី មានប្រវត្តិដំណាលយ៉ាងពិស្ដារក្នុងកុម្ភជាតកវីសតិនិបាត ខ្ញុំនាំមកដំណាលយ៉ាងសង្ខេបដូចតទៅនេះ៖ ព្រានព្រៃម្នាក់ឈ្មោះសុរៈទៅបរបាញ់សត្វក្នុងព្រៃហិមពាន្ត បានឃើញហ្វូងបក្សីជាច្រើនស្រែកកញ្ច្រៀវខ្ញៀវខ្ញាខ្លះទំលើដើមឈើធំបែកមែកជា៣ មានព្រង់ត្រង់កណ្ដាលប្រគាប ខ្លះទៀតធ្លាក់មកដីដេកស្ដូកស្ដឹងគាត់បានពិនិត្យស្ថានការណ៍នោះសព្វគ្រប់ ហើយដួសដងទឹកក្នុងព្រង់ដែលបក្សីនោះផឹក មកផឹកសាកលមើលដោយខ្លួនឯងជាមួយសាច់អាំង បណ្ដាលទៅជាស្រវឹងសប្បាយចិត្តហើយយកសាច់អាំងនិងទឹកនោះប្រគេនតាបសឈ្មោះ វរុណៈ ។ អាស្រ័យហេតុនេះស្រា ឬ ទឹកស្រវឹងនោះឯងឈ្មោះជា សុរា ឬ វារុណី ទៅតាមកំណើតដើមនៃអ្នកបង្កើតជាដំបូង ។
សទ្ទានុក្រមបាលីខ្មែរ
វិត្តិយោគេ មទេតិ មទយតិ "រីករាយ, សប្បាយចិត្ត" ចុ. ។ មទនោ បុំ. "កាមទេព" ។
សទ្ទានុក្រមបាលីខ្មែរ
ថុតិមោទមទសុបនគតីសុ មន្ទតិ "សរសើរ, រីករាយ, ស្រវឹង, ដេកលក់, ទៅ, ដល់, ប្រព្រឹត្តទៅ" រុ. ។ មន្ទោ បុំ. "កូនក្មេង, កូនង៉ែត" =ពាលទារកោ, "មនុស្សល្ងង់ខ្លៅ, មនុស្សពាល" =អញ្ញាណី ។ គុ. "ទន់, អាប់, អន់, ខ្សោយ, តិច, យឺតយូរ" ។ អា. បុនប្បុនំ គព្ភមុបេតិ មន្ទោ "បុគ្គលល្ងង់រមែងចូលកាន់គភ៌រឿយៗ" ។ មន្ទិរំ នបុំ. "មន្ទីរ, ផ្ទះ, ទីនៅ, ក្រុង, នគរ" ។