យា

សទ្ទានុក្រមបាលីខ្មែរ

គតិបាបុណចាគេសុ យាតិ យាយតិ "ទៅ, ដល់, ប្រព្រឹត្តទៅ, ដល់, លុះ, សម្រេច, លះបង់" ភូ. ទិ. ។ យានំ នបុំ. "យាន, ជំនិះ, គ្រឿងពាក់ដូចស្បែកជើងក៏ហៅថាយានដែរ" ។ ឧបយានំ នបុំ. "គ្រឿងបណ្ណាការ, ជំនួនគ្រឿងដែលនាំទៅកាន់សំណាក់ឥស្សរជន ឬ បុគ្គលជាទីស្រឡាញ់" វិ. ឧបយន្តិ ឯតេន ឥស្សរស្ស វា បិយ មនាបស្ស វា សន្តិកំ គច្ឆន្តីតិ ឧបយានំ =បណ្ណាការោ ។ អា. ឧបយានានិ មេ ទជ្ជុំ រាជបុត្ត តយិ គតេ "នៃរាជបុត្រកាលបើបាស្ដេចទៅគេទ. គប្បីឲ្យនូវបណ្ណាការទ. ដល់យើង" ។ ឧយ្យានំ នបុំ. "ឱទ្យាន, ឧទ្យាន, សួនផ្កា" វិ. សម្បន្នទស្សនីយបុប្ផផលាទិតាយ ឧទ្ធំ ឱលោកេន្តា យន្តិ គច្ឆន្តិ ឯត្ថាតិ ឧយ្យានំ ។ យាត្រា ឥ. "ការទៅ, ការយាត្រា, ការប្រព្រឹត្តិទៅនៃជីវិត, ការរស់នៅក្នុងលោក, ការប្រព្រឹត្តិនៃជីពជន្ម" អា. យាត្រា ច មេ ភវិស្សតិ អនវជ្ជតា ច ផាសុវិហារោ ចាតិ ។ និយ្យានិកោ បុំ. ឬ គុ. "ធម៌លះបង់នូវសំសាវវដ្ដចោលមិនមានសេសសល់, និយ្យានិកធម៌" វិ. និស្សេសតោ យាតិ យាយតិ វា សកលំ សំសារវដ្ដំ ចជតីតិ និយ្យានិកោ (យា = ចាតេ+អនិយ, យ>ក សូចិ) ។ យាគុ ឥ. "បបរ" (យា+គុ សូចិ) ។ បរិយាយោ បុំ. មានន័យ៥យ៉ាង៖ ១/ វេន, វារៈ, របៀបវារៈ បាលីថា កស្ស នុ ខោ អានន្ទ អជ្ជ បរិយាយោ ភិក្ខុនិយោ ឱវទិតុំ ។ ២/ ទេសនា, សំដែង, ថ្លែង, ចែង បាលីថា មធុបិណ្ឌិកបរិយាយោតិ មំ ធារេហិ ៣/ ហេតុការណ៍ បាលីថា ឥមិនាបិ ខោ តេ រាជញ្ញ បរិយាយេន ឯវំ ហោតុ ។ ៤/ អមអមខាង, ក្បែរ (ផ្លូវជាដើម) បាលីថា បរិយាយបថោ ។ ៥/ ដូច, ប្រហែលគ្នា, ដូចគ្នាបេះបិទ, វេវចនៈ បាលី កោបសទ្ធោ ខោភបរិយាយោ-ស. ។