អតិ
សទ្ទានុក្រមបាលីខ្មែរ
អតិសយត្ថវាចកនិបាត ប្រាប់សេចក្ដីគឺ ក្រៃលែងប្រែថា ក្រៃពេក, ក្រៃលែង, ល្អ, សំខាន់, ពលវ, សុដ្ឋុ, អតីវ, កិមុត, សុ ក៏ជាអតិសយត្ថវាចកដែរ ។ មួយទៀតអតិប្រព្រឹត្តទៅក្នុងអត្ថគឺអន្តោភាវខាងក្នុងភុសក្រៃពេក ឧ. អតិកោធោ សេចក្ដីខឹងក្រៃពេកអតិសយក្រៃលែង ឧ. អតិកុសលោ បុគ្គលឆ្លាសក្រៃលែង, បូជា, អតិក្កម ការប្រព្រឹត្តល្មើស, ភូត ភាវធ្លាប់មានមកហើយ ឧ. អតីតោ កន្លងហើយ, បសំសា សេចក្ដីសរសើរ ។
សទ្ទានុក្រមបាលីខ្មែរ
(ឧ. ស.) ក្រៃលែង, ក្រៃពេក, ច្រើន, កន្លង, លើស, ពេក, ណាស់ ។ -ឧទក នបុំ. ទឹកក្រៃលែង (ទឹកច្រើន) ។ -ឧស្សូរ គុ. (កាល) មានព្រះអាទិត្យក្នុងខាងលើក្រៃពេក (ថ្ងៃត្រង់); វិ. អតិ ឧទ្ធំ សូរោ យស្មឹ សោ>អតិឧស្សូរោ ។ -កិលមេយ្យកិ. គប្បីលំបាកក្រៃពេក, គប្បីនឿយហត់ក្រៃពេក ។ -ក្កន្តកាល បុំ. កាលនៃ...ឈានកន្លងហើយ, កាលដែលកន្លងទៅហើយ ។ -ក្កន្តមត្ត គុ. គ្រាន់តែឈានកន្លងហើយ ។ -ក្កន្តមានុសិក គុ. មានសោតធាតុជារបស់នៃមនុស្សឈានកន្លងហើយ (ដែលកន្លងហើយនូវសោតធាតុជារបស់នៃមនុស្ស); វិ. មនុស្សស្ស សន្តកា>មានុសិកា (សោតធាតុ), អតិក្កន្តា មានុសិកា អស្សាតិ>អតិក្កន្តមានុសិកោ ។ -ក្កន្តវយ គុ. ដែលមានវ័យកន្លងហើយ; វិ. អតិក្កន្តោ វយោ អស្សាតិ>អតិក្កន្តវយោ ។ -ក្កន្ត គុ. (<អតិ+កម+ត) ឈានកន្លងហើយ, កន្លងបង់ហើយ ។ -ក្កមន្ត គុ. (<អតិ+កម+អន្ត) កាលឈានកន្លង ។ -ក្កមន នបុំ. (<អតិ+មក+យុ) ការឈានកន្លង, កិ.ឈានកន្លង ។ -ក្កម បុំ. កិ.ឈានកន្លង; វិ. អតិក្កមនំ>អតិក្កមោ ។ -កក្ខល គុ. ដែលរឹងរូសក្រៃពេក, អាក្រក់ក្រៃពេក, កាចក្រៃពេក ។ -ខីណ គុ. (អតិ+ខិ+ត, ត>ឦណ) ដែលអស់ហើយក្រៃពេក ។ -គម្ភីរ គុ. ដែលជ្រៅពេក, ជ្រៅណាស់ ។ -គរុក គុ. ដែលធ្ងន់ក្រៃពេក ។ -ចណ្ឌ គុ. ដែលកាចក្រៃពេក, សាហាវក្រៃពេក ។ -ចរិត្វា អ. ប្រព្រឹត្តកន្លងហើយ ។ -ចារិនី ឥ. (<អតិ+ចរ+ណី+ឥនី) អ្នកប្រព្រឹត្តកន្លង (ស្រ្តីប្រព្រឹត្តក្បត់ចិត្ត); វិ. អតិចរតីតិ>អតិចារិនី ។ -ចារនីភាវ បុំ. ភាវៈនៃស្រ្តីជាអ្នកប្រព្រឹត្តកន្លង ។ ចារ បុំ. (<អតិ+ចរ+ណ) ការប្រព្រឹត្តកន្លង; វិ. អតិចរណំ>អតិចារោ ។ -ចិរាយន្ត គុ. (<អតិ+ចិរ+អាយ+អន្ត) កាលប្រព្រឹត្តយូរពេក ។ -ច្ច អ. (<អតិ+ឥ+ត្វា, ត្វា>រច្ច, លុបរ) កន្លងហើយ, ប្រព្រឹត្តកន្លង ។ -ច្ឆថ កិ. (<អតិ+ឥស+យ+ថ-ប.) ចូរប្រាថ្នាកន្លង (ចូរប្រោសសត្វទៅខាងមុខ, សូមនិមន្តប្រោសសត្វទៅខាងមុខទៅ) ។ -តរុណ គុ. ក្មេងពេក, នៅក្មេងណាស់, នៅកំឡោះពេក, ខ្ចីក្រៃពេក ។ -ទហរ គុ. ក្មេងពេក, នៅកំឡោះត្រឡាំង ។ -ទឡ្ហ គុ. មាំណាស់, មាំក្រៃពេក, ខ្លាំងណាស់ ។ -ទីឃ គុ. វែងណាស់, វែងពេក ។ -ទុក្ករ នបុំ. អំពើដែលបុគ្គលធ្វើបានដោយកម្រណាស់ ។ -ទុក្ខ គុ. ដែលលំបាកពេក ។ -ទុគ្គតភាវ បុំ. ភាវៈនៃ...ជាអ្នកដល់ហើយនូវសេចក្តីលំបាកក្រៃពេក, ភាវៈនៃ...ជាអ្នកទុគ៌តក្រៃពេក ។ -ទុល្លភប្បតិដ្ឋិតា ឥ. ភាវៈនៃ...ជាអ្នកមានទីពឹងគឺ...គប្បីបានដោយកម្រក្រៃពេក ។ -ទូរ គុ. ដែលឆ្ងាយក្រៃពេក ។ -ធោនចារី បុំ. អ្នកមានកិ.ប្រព្រឹត្តកន្លងនូវប្រាជ្ញាឈ្មោះធោនៈជាប្រក្រតី (ធោន<ធុ+យុ=ប្រាជ្ញាជាគ្រឿងកំចាត់បង់នូវកិលេស) ។ -នីចក គុ. ដែលទាបក្រៃពេក ។ -ប្បណីត គុ. ដ៏ប្រណិតក្រៃពេក, ដ៏ផ្ចិតផ្ចង់ក្រៃពេក, ដ៏ឧត្តមក្រៃពេក ។ -បណ្ដិតតា ឥ. ភាវៈនៃ...ជាបណ្ដិតក្រៃពេក, ជាបណ្ឌិតប្រសើរ ។ -បណ្ឌិតមានិតា ឥ. ភាវៈនៃខ្លួនជាអ្នកមានមានះថាអញជាបណ្ដិតក្រៃពេក; វិ. អតិបណ្ដិតោ អហំ ឥតិ មានោ>អតិបណ្ឌិតមានោ, អតិបណ្ឌិតមានោ យស្ស អត្ថីតិ>អតិបណ្ឌិតមានី, តស្ស ភាវោ>អតិបណ្ឌិតមានិតា ។ -បរិច្ចាគ បុំ. (<អតិ+បរិ+ចជ+ណ) ការបរិច្ចាគក្រៃពេក, ការលះស្រឡះក្រៃពេក ។ -បរិត្តក គុ. (<អតិ+បរិត្ត+ក) មានប្រមាណតិចក្រៃពេក; វិ. អតិបរិត្តំ បរិមាណំ អស្សាតិ>អតិបរិត្តកំ ។ -បិយ គុ. ជាទីស្រឡាញ់ក្រៃពេក; វិ. អតិប្បិយេតិតន្តិ>អតិប្បិយោ ។ -ផរុស គុ. ដែលអាក្រក់ក្រៃពេក ។ -ពហលោដ្ឋកបោល គុ. (<ពហល+ឱដ្ឋ+កបោល) មានពីរនៃបបូរមាត់ដ៏ក្រាស់ក្រៃពេក, មានរឹមនៃបបូរមាត់ដ៏ក្រាស់ក្រៃពេក ។ -ពហុភណ្ឌ គុ. មានភណ្ឌៈច្រើនក្រៃពេក ។ -ព្រហ្ម បុំ. ព្រហ្មដ៏ក្រៃលែង, ព្រហ្មដ៏កន្លង, ព្រហ្មដ៏ប្រសើរ ។ -ភារិយ គុ. (<ភារ+ឥយ) មានទម្ងន់ក្រៃពេក; វិ. អតិការោ យស្ស អត្ថីតិ>អតិភារិយំ, គួរនូវភារៈដ៏ក្រៃលែង; វិ. អតិភារំ អរហតីតិ>អតិភារិយំ ។ -មញ្ញេយ្យ កិ. គប្បីមើលងាយ ។ -មធុរ គុ. (<មធុ+រ) មានទឹកឃ្មុំដ៏ក្រៃលែង, មានរសឆ្ងាញ់ដ៏ក្រៃលែង, មានរសផ្អែមដ៏ក្រៃលែង; វិ. អតិមធុ យស្ស អត្ថីតិ>អតិមធុរំ ។ -មាបេតិកិ. រមែងបំផ្លាញ, សម្លាប់ ។ -មុខរ គុ. (<មុខ+រ) មានមាត់ក្រៃពេក, មានមាត់រឹង (និយាយច្រើន); វិ.ដូច «អតិមធុរ» ។ -មុខរតា ឥ. ភាវៈនៃ...ជា...មានមាត់រឹងក្រៃពេក ។ -រិត្ត គុ. (<អតិ+រិច+ត) ដែលសូន្យ, ទទេ, ជារបស់សល់ ។ -រោចតិ កិ. (រុច+អ+តិ-វ.) រុងរឿងក្រៃលែង, រុងរឿងកន្លង ។ -វត្តតិ កិ. (<វត>វត្ត+អ+តិ-វ.) ប្រព្រឹត្តកន្លង ។ -វស គុ. មានអំណាចក្រៃលែង ។ -វាក្យ នបុំ. (<វច+ណ្យ) ពាក្យគឺបុគ្គលគប្បីពោលកន្លង; វិ. អតិវត្តព្វន្តិ>អតិវាក្យំ ។ -វិជ្ឈតិកិ. (<វិធ+យ+តិ-វ.) ចាក់ធ្លុះកន្លង, ត្រាស់ដឹង ។ -វិត្ថារ បុំ. (<វិ+ថរ+ណ) សេចក្តីពិស្តារក្រៃពេក, ទូលាយណាស់ ។ -វេគ បុំ. ការលឿនទៅក្រៃពេក, ការស្ទុះទៅក្រៃពេក, កម្លាំងជាគ្រឿងលឿនទៅក្រៃពេក, ការប្រញាប់ប្រញាល់ពេក ។ -វេលា ឥ. វេលាកន្លង, ប្រព្រឹត្តកន្លងនូវវេលា, ប្រព្រឹត្តកន្លងនូវច្រាំង, ប្រព្រឹត្តកន្លងនូវដែន ។ -សណ្ហ គុ. ល្អិតក្រៃពេក, ឆ្មារក្រៃពេក ។ -សម្ពាធ គុ. ចង្អៀតក្រៃពេក, តាន់តាប់ក្រៃពេក ។ -សយត្ថ បុំ. សេចក្តីល្អក្រៃពេក, គុ. ដែលមានប្រយោជន៍ដ៏ប្រសើរ ។ -សារ បុំ. រោគញ៉ាំងឈាមឱ្យស្ទុះទៅក្រៃពេក (រោគចុះឈាម, រោគមួល); វិ. អតិសារេតិ លោហិតន្តិ>អតិសារោ ។ -សាហសិក គុ. (<អតិសា_ ហស+ណិក) កម្មដែលបុគ្គលធ្វើដោយរហ័សពេក (-ដោយរួសរាន់ពេក, ប្រញាប់ប្រញាល់ពេក, ក្លាហានពេក); វិ. អតិសា ហសេន កតំ>អតិសាហសិកំ ។ -សិនេហ បុំ. សេចក្តីស្នេហាដ៏ក្រៃលែង, សេចក្តីស្រឡាញ់ពេក (<អតិ+សិនិហ+ណ); វិ. អតិសិនេហនំ>អតិសិនេហោ ។ -សុខុម គុ. ល្អិតក្រៃពេក, សុខុមក្រៃពេក ។ -សុខុមាល គុ. ល្អិតទន់ក្រៃពេក, ដែលចំរើនដោយសេចក្តីសុខក្រៃពេក, ដែលចំរើនដោយសេចក្តីសុខក្រៃពេក, ជាកុមារតែងសុខក្រៃពេក (ជាវេវចនៈនៃ សុកុមារ) ។
បទានុក្រមធម្មបទ
ក្រៃលែង, ក្រៃពេក, ច្រើន, កន្លង, លើស, ពេក, ណាស់ ។